Interview met Sjarel Ex

“Het hart van de stad krijgt er een kamer bij”.

Directeur Sjarel Ex over het allereerste openbare kunstdepot ter wereld.

Je bent de bedenker van het Depot Boijmans Van Beuningen. Hoe kwam je op het idee?

Toen ik hier begon in 2004 heb ik mijn eerste 100 dagen niet met de buitenwereld gecommuniceerd en alleen maar met de mensen intern gesproken. Ze vertelden me over de overstroming van het depot in 1999 wat ongeveer de watersnoodramp 1953 voor dit museum was. Overstromingen kwamen daarna regelmatig voor. In mijn eerste weken bezocht ik ook het prentenkabinet dat zes meter onder de grond ligt. Tussen werken van Albrecht Dürer, Lucas Cranach, Leonardo Da Vinci, Michelangelo liepen de vocht beestjes in het rond. Dat was een situatie die door het museum werd gedoogd. Ik dacht we moeten snel de faciliteiten op orde maken om het museum goed te kunnen voortzetten.

Welke overstroming was de druppel dat je zei “zo kan het niet langer”?

Die van 23 juni 2015. We hadden die dag twee overstromingen. Nadat we om drie uur ’s middags de eerste onder controle hadden gekregen stroomde om vijf uur het water opnieuw binnen in het depot. Omdat de pompen op elektriciteit draaiden maakten ze door al de regen en stoom kortsluiting en vielen ze één voor één uit. De brandweercommandant kwam naar mij toe en zei “we kunnen bij een strategische doorgang zandzakken leggen en dan is eerst uw boeken collectie verloren en een half uur later pas de overstroming richting kunstcollectie. Wat wilt u?” Ik moest dus kiezen wat ik het eerst liet gaan en ik antwoordde, terwijl ik erg van boeken hou, “doet u dan eerst de boeken maar”. Toen kwam een jongen uit onze eigen stal op het idee om naar een droge zone in het museum te gaan en met een enorm verlengsnoer heeft hij de stekkers van de pompen die waren uitgevallen daar ingeplugd en ze sloegen aan. Om drie uur ’s nachts hadden we de boel onder controle. Onderweg naar huis heb ik op de fiets keihard geschreeuwd en gehuild en gezegd dit gaat dus niet meer! Er moet nú een oplossing komen.

Hoeveel collectie bedreigende overstromingen heb je in totaal meegemaakt?

Vijf. Mensen reageerden steeds “heb je weer een regendansje gedaan, jong”. Het idee voor het depot is uit nood geboren maar ook met de overtuiging door de inhoudelijke kant van een depot open te stellen voor het publiek, het een waanzinnige manier is om op een menselijke, zintuiglijke, fysieke manier met kunst om te gaan.

Dat kan nu straks in een spectaculaire komvorm naar ontwerp van Winy Maas van architectenbureau MVRDV. Wat spreekt je aan in het ontwerp?

Het is autonoom. Doordat de buitenkant van het gebouw uit spiegels bestaat werkt het depot als een soort fata morgana of hallucinatie. Ik denk dat het heel mooi is om het panorama van de stad in de spiegeling van het gebouw te zien en het mensen gaat aantrekken. Het depot wordt het middelpunt van het Museumpark. Inhoudelijk is het depot een schatkamer met kunstwerken die door generaties zijn verzameld en brengen we de collectie naar de volgende generatie. Ik denk dat het depot gebouw trots gaat genereren. Het gebouw is vreemd genoeg om er iets mee te hebben.

Wat voor een sfeer zal het gebouw oproepen als je er binnen bent?

Een werkgebouw. Een stoer gebouw met veel beton waar mensen aan het werk zijn. Door het depot publiek toegankelijk te maken krijg je als bezoeker een kijkje achter de schermen en inzicht hoe een museum werkt en functioneert. De sfeer van het gebouw is heel gastvrij. Je kunt op je gemak de collectie van het museum bekijken, of een gids in schakelen die je rondleidt in de depots of restauratieateliers.

Hoe denk je dat het museum en depot gebouw ten op zichte van elkaar gaan functioneren?

Ze zullen totaal van elkaar verschillen qua vorm en qua inhoud. In het museum blijven we tentoonstellingen maken, in het depot kan het publiek meekijken wat er achter de schermen gebeurt. Het depot is heel fotogeniek en ik denk dat het zwaartepunt van de straat rondom het depot gaat liggen met veel levendigheid en sociale activiteiten. We hebben de eerste ontwerpen van het plein rondom het depot al gezien en die zijn zo ontzettend leuk. Ik denk dat het hart van de stad er een kamer bijkrijgt.